Skip to main content

Kaszel to jeden z objawów, na który pacjenci uskarżają się najczęściej. Towarzyszy wielu różnym chorobom, dlatego w wielu przypadkach trudno jest tylko na jego podstawie postawić jednoznaczną diagnozę. Jakie są przyczyny kaszlu ostrego oraz co powoduje kaszel przewlekły? Odpowiadamy!

Niejednokrotnie za pojawienie się kaszlu jest odpowiedzialnych kilka niezależnych czynników. Kaszel może mieć pochodzenie płucne i pozapłucne. Szacuje się, że u 38% do 82% chorych wywołała go więcej niż jedna przyczyna, a u 4 na 10 pacjentów odpowiedzialne są aż trzy przyczyny. Dlatego kaszlu w żadnym wypadku nie powinno się lekceważyć. Jego charakter i czas występowania może bowiem może pomóc we właściwej diagnozie pacjenta.

Spis treści:

Kaszel mokry a kaszel suchy

Rozróżnienie, czy mamy do czynienia z kaszlem suchym, czy kaszlem mokrym ma istotne znaczenie w kontekście leczenia. Pierwszy wymaga przyjmowania leków przeciwkaszlowych lub antyalergicznych, z kolei drugi leków wykrztuśnych takich jak kapsułki czy syrop na kaszel mokry, a niekiedy antybiotyków. Jak więc odróżnić kaszel mokry od suchego?

Mokry kaszel zwany produktywnym jest przede wszystkim dużo głębszy niż suchy. W odróżnieniu od suchego nie jest gwałtowny – można powiedzieć, że chory sam decyduje o tym, kiedy kaszle. Podczas kasłania pojawia się gęsta i lepka, biała lub żółtawa wydzielina, której nie ma przy kaszlu suchym.

Warto też wspomnieć, że mokry kaszel zwykle nasila się w godzinach porannych. Powodem tego jest zaleganie w nocy w drogach oddechowych dużej ilości wydzieliny.

Kaszel – czas trwania

Zacznijmy od tego, że jest kilka różnych rodzajów kaszlu. Najbardziej typowy podział dotyczy czasu jego występowania. Z uwagi na to, wyróżnia się:

  • kaszel ostry – trwa do 3 tygodni,
  • kaszel podostry – trwa od 3 do 8 tygodni,
  • kaszel przewlekły – trwa ponad 8 tygodni.

Czas trwania kaszlu dużo mówi o jego przyczynie, dlatego lekarze podczas badania zazwyczaj pytają o niego w pierwszej kolejności.

Przyczyny kaszlu – jakie są?

Pytanie o czas trwania kaszlu jest ważne, ale nie jest jedynym, jakie zadaje diagnozujący specjalista. Oprócz tego chce wiedzieć, jak często występuje kaszel, czy przeszkadza w codziennej aktywności, czy jest intensywny i jak sam chory ocenia jego nasilenie. Dzięki tym informacjom może postawić właściwą diagnozę i od razu wdrożyć leczenie lub wcześniej zlecić wykonanie badań np. spirometrycznego, alergologicznego, laryngologicznego czy RTG klatki piersiowej. Na jakie choroby mogą wskazywać wyniki takich badań?

Kaszel ostry

W znacznej ilości przypadków bezpośrednim powodem wystąpienia kaszlu ostrego jest:

  • zakażenie wirusowe – najczęściej infekcją dróg oddechowych, głównie pochodzenia wirusowego. Typowe objawy oprócz kaszlu to bóle głowy, mięśni i złe samopoczucie;
  • astma oskrzelowa – to przewlekły stan zapalny i podrażnienie dróg oddechowych, powodujący nadwrażliwość dróg oddechowych, która z kolei może wywoływać kaszel;
  • przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP), a dokładniej jej zaostrzenie – cechuje się praktycznie nieodwracalnym, rozwijającym się zmniejszeniem przepływu powietrza przez drogi oddechowe, co wywołuje kaszel;
  • zatorowość płucna – to poważna choroba, której towarzyszy zwężenie, całkowite zamknięcie tętnicy płucnej lub jej rozgałęzień przez materiał zatorowy;
  • aspiracja ciała obcego – gdy ciało obce utknie w drogach oddechowych, organizm próbuje je usunąć przy pomocy kaszlu;
  • niewydolność krążenia – to zaburzenia w przepływie krwi przez narządy. Choroba zwykle jest rezultatem nieprawidłowej pracy serca. Kaszel nie jest najbardziej typowym objawem niewydolności krążeniowej, ale dość często jej towarzyszy;
  • zaburzenia krtaniowe – pojawiają się w wyniku porażeń fałdów głosowych. Porażeniem fałdu głosowego nazywa się brak jego ruchomości, powstały w wyniku zaburzeń czynności nerwów ruchowych krtani. Objawem zaburzeń krtaniowych jest męczący kaszel, określany jako szczekający lub świszczący;
  • niektóre zaburzenia rytmu serca – skurcze serca są poza prawidłowym jego rytmem. Wraz z kaszlem występują duszności, bóle w klatce piersiowej i ogólne osłabienie.

Kaszel przewlekły

Najważniejsze przyczyny:

  • astma oskrzelowa – nieleczona astma z biegiem czasu staje się coraz bardziej uciążliwa i może stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia;
  • eozynofilowe zapalenie oskrzeli – to stan występowania eozynofili (zwiększonej liczby eozynofilów we krwi obwodowej) w drogach oddechowych u pacjentów z kaszlem przewlekłym, którzy nie mają innych objawów typowych dla astmy oskrzelowej takich jak obturacja dróg oddechowych czy nadreaktywność oskrzeli;
  • choroba refluksowa przełyku (GERD, gastroesophageal reflux disease ) – występuje wtedy gdy dolny zwieracz przełyku nie działa odpowiednio, przez co dochodzi do cofania się treści pokarmowej z żołądka do dolnej części przełyku.
  • przewlekłe zapalenie oskrzeli – w ten sposób określa się stan zapalny błony śluzowej oskrzeli, który utrzymuje się przez większość dni w 3 miesiącach roku, przez okres 2 kolejnych lat. Bardzo często występuje u palaczy, a jednym z jego objawów jest właśnie męczący kaszel;
  • rozstrzenie oskrzeli – to dolegliwość polegająca na nieprawidłowym poszerzeniu ścian oskrzeli (workowate, cylindryczne), które następuje na skutek uszkodzenie ich budowy;
  • przerost migdałka gardłowego (tzw. trzeci migdał) – oznacza nadmierny rozrost migdałka, który umiejscowiony jest za nosem, gdzie jama nosowa przechodzi w gardło

Występujący przez dłuższy czas kaszel, któremu dodatkowo towarzyszą niepokojące objawy takie jak duszność, znaczne osłabienie, krwioplucie czy zmniejszenie masy ciała, wymaga niezwłocznej konsultacji lekarskiej. Specjalista nie tylko powie, jak złagodzić kaszel, ale przede wszystkim poprowadzi leczenie w taki sposób, by wyeliminować jego przyczynę.

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty, w przypadku problemów ze zdrowiem, należy skontaktować się z lekarzem.

 

Bibliografia:

  1. Jassem, I. Damps-Konstańska, Przewlekły kaszel— przyczyny, leczenie, Medycyna Paliatywna w Praktyce, 2007, s. 1-5.
  2. Batura-Gabryel, Kaszel – trudny problem kliniczny, Nowa Medycyna, 2012, s. 7-9.
  3. https://www.mp.pl/pacjent/objawy/70135,kaszel (2021.03.24)